Chương trình nghị sự 2030 — bản kế hoạch chung cho hòa bình và thịnh vượng toàn cầu — đang đứng trước một ngưỡng cửa đầy thách thức. Thực tế khắc nghiệt cho thấy chúng ta chỉ đang đi đúng hướng cho vỏn vẹn 17% các mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG). Trong bối cảnh khoảng cách giữa ý chí và hành động ngày càng nới rộng bởi xung đột địa chính trị và khủng hoảng khí hậu, Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Gen AI) đã xuất hiện như một "điểm bùng phát" công nghệ. Câu hỏi đặt ra cho các nhà lãnh đạo không còn là liệu Gen AI có quyền năng hay không, mà là liệu chúng ta sẽ sử dụng nó như một "chiếc đũa thần" để xoay chuyển cục diện hay sẽ để nó trở thành một tác nhân mới làm trầm trọng thêm các rạn nứt toàn cầu?
Gen AI không đơn thuần là
một công cụ tăng năng suất; nó là một thực thể tái định nghĩa cách chúng ta
tương tác với tri thức. Sức mạnh thực sự của nó nằm ở vai trò một "Công
cụ khai thác dữ liệu" (Data Miner) và "Điều hướng hiểu
biết" (Insight Navigator) siêu việt.
Khác với các công cụ phân
tích truyền thống vốn chỉ "đọc" được các con số khô khan, Gen AI có
khả năng xử lý các lớp dữ liệu phi cấu trúc (unstructured data) khổng lồ như
văn bản, hình ảnh và video để tìm ra những mô hình tiềm ẩn. Nó chuyển hóa các
báo cáo phức tạp thành những khuyến nghị có thể thực thi ngay lập tức.
Sự kỳ vọng của thị trường
là minh chứng cho tầm vóc của cuộc cách mạng này: 97% giám đốc điều
hành tin rằng Gen AI sẽ thay đổi hoàn toàn ngành công nghiệp của họ
trong 3-5 năm tới. Theo bà Gagandeep K. Bhullar, Nhà sáng lập SuperHumanRace,
giá trị cốt lõi của Gen AI là khả năng tạo ra các chiến lược mang tính bối cảnh
và địa phương hóa, giúp các mục tiêu SDG không còn là những khẩu hiệu xa vời mà
trở thành những hành động cụ thể tại từng vùng miền.
"Tiềm năng lớn nhất
của Gen AI là khả năng kết nối với trí tuệ tập thể chỉ thông qua một câu lệnh
và tích hợp nó vào các quy trình kinh doanh, cho phép các công ty đưa ra những
quyết định sáng suốt hơn." — Vikram Nagendra, Giám đốc Bền
vững Doanh nghiệp tại SAP.
2. Tái thiết chuỗi giá trị
bền vững: Minh bạch hóa những "điểm mù"
Trong tư duy quản trị bền
vững, chúng ta không thể cải thiện những gì không thể đo lường. Chuỗi cung ứng
hiện đại là một mê cung phức tạp nơi các rủi ro thường ẩn nấp ở những tầng sâu
nhất. Gen AI chính là công cụ "xuyên thấu" giúp doanh nghiệp nhìn rõ
các tác động môi trường và xã hội vượt xa khỏi ranh giới trực tiếp của họ.
Báo cáo từ Accenture chỉ
ra một sự thật đáng suy ngẫm: thông qua việc phân tích dữ liệu từ hàng trăm
nghìn nhà cung cấp, họ phát hiện 50-60% các "điểm nóng" phát thải CO2
nằm ở các nhà cung cấp cấp 2 và cấp 3 — nơi lượng phát thải thực tế có thể cao
gấp 15 lần so với các nhà cung cấp cấp 1.
Doanh nghiệp có thể tận dụng
Gen AI để thực hiện bước nhảy vọt thông qua ba trụ cột:
• Đánh giá vòng đời
sản phẩm (LCA): Tự động hóa việc ánh xạ các yếu tố phát thải cho hàng
ngàn mã hàng, biến các báo cáo ESG từ gánh nặng hành chính thành tài sản chiến
lược.
• Nguồn cung ứng
có trách nhiệm: Phân tích sâu các báo cáo kiểm toán và dữ liệu địa
phương để nhận diện rủi ro về quyền con người và lao động trẻ em ngay từ giai
đoạn thu mua.
• Gắn kết nhà
cung cấp: Cá nhân hóa lộ trình giảm phát thải cho các đối tác vừa và
nhỏ thông qua các chương trình đào tạo bằng ngôn ngữ bản địa, tạo ra sự đồng
thuận trên toàn hệ sinh thái.
3. Cuộc cách mạng xã hội:
"Siêu cấp hóa" năng lực phục vụ cộng đồng
Tại các khu vực đang phát
triển, rào cản lớn nhất đối với SDG là sự thiếu hụt chuyên gia. Gen AI không xuất
hiện để thay thế con người, mà để tăng cường (Augmentation) năng
lực của họ, giúp rút ngắn chu kỳ nghiên cứu và phát triển (R&D) để đối đầu
với các thách thức xã hội thay đổi chóng mặt.
• Dự án
SuperHumanRace (Ấn Độ): Thay vì cần hàng thập kỷ đào tạo chuyên gia, ứng
dụng Gen AI này hỗ trợ các bác sĩ nông thôn nhận diện tới 95% trường hợp
thai sản rủi ro cao trong thời gian thực, đưa ra phác đồ chăm sóc cá
nhân hóa dựa trên dữ liệu hàng triệu ca bệnh.
• Yamaha &
Final Aim (Nhật Bản): Trong bối cảnh dân số già hóa, Gen AI đã giúp
thiết kế Concept 451 — xe điện nông nghiệp — bằng cách xử lý 2.000 biến thể thiết
kế chỉ trong thời gian ngắn, giải quyết bài toán lao động cho người cao tuổi tại
các vùng núi.
Những trường hợp này minh
chứng rằng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó mang lại "siêu năng lực"
cho những người ở tuyến đầu của sự phát triển.
4. Đối mặt với "cái
bẫy" tài nguyên: Mặt tối của ánh sáng công nghệ
Là một chuyên gia chiến
lược, chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận rằng mọi giải pháp xanh đều có cái giá
của nó. Gen AI là một công nghệ cực kỳ tiêu tốn tài nguyên và nếu không được quản
trị khắt khe, nó có thể trở thành tác nhân gây phản tác dụng cho chính các mục
tiêu môi trường.
• Tiêu thụ tài
nguyên: Lượng điện năng tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ tăng
gấp đôi từ năm 2022 đến 2026. Đi kèm với đó là hàng tỷ lít nước sạch
được sử dụng để làm mát máy chủ, gây áp lực lên an ninh nguồn nước địa phương.
Đặc biệt, việc sản xuất phần cứng đòi hỏi các kim loại quý như vàng,
cobalt, và tungsten — những "kim loại xung đột" thường liên
quan đến các khu vực bất ổn và vi phạm nhân quyền nghiêm trọng tại các mỏ khai
thác.
• Định kiến
(Bias): Do được huấn luyện trên dữ liệu từ Internet vốn đầy rẫy sự bất
bình đẳng, AI có nguy cơ duy trì và khuếch đại các định kiến về giới tính và sắc
tộc.
• Khoảng cách số
(Digital Divide): Sự tập trung công nghệ vào các quốc gia giàu có có
thể khoét sâu thêm hố ngăn cách giữa nhóm "có dữ liệu" và nhóm
"không có dữ liệu", đẩy các quốc gia đang phát triển vào thế yếu
trong cuộc đua tri thức.
5. Quản trị dựa trên
nguyên tắc: Con người là trung tâm của vòng lặp
Để khai phá tiềm năng của
Gen AI mà không đánh mất nền tảng đạo đức, doanh nghiệp cần một bộ kim chỉ nam
vững chắc. 10 Nguyên tắc của Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc (UN Global
Compact) chính là khung tham chiếu tối ưu, tập trung vào 4 lĩnh vực cốt
lõi: Quyền con người, Lao động, Môi trường và Chống tham nhũng.
Bà Sanda Ojiambo, Trợ lý
Tổng thư ký LHQ, khẳng định rằng hành động táo bạo của khu vực tư nhân là động
lực then chốt, nhưng phải dựa trên trách nhiệm giải trình. Nguyên tắc "Human-in-the-loop" (Con
người trong vòng lặp) phải là quy tắc bất di bất dịch: công nghệ đưa ra khuyến
nghị, nhưng con người mới là bên đưa ra quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm
đạo đức.
"AI có thể tăng tốc
hành động vì khí hậu và nỗ lực đạt được 17 mục tiêu SDG. Nhưng tất cả phụ thuộc
vào việc các công nghệ AI được khai thác một cách có trách nhiệm và có thể tiếp
cận được bởi tất cả mọi người." — António Guterres, Tổng
thư ký Liên Hợp Quốc.
Lời kết: Một bài thử nghiệm
về trách nhiệm quản trị
Gen AI không còn là một lựa
chọn công nghệ đơn thuần; đó là một bài thử nghiệm về tầm nhìn và đạo đức của
người lãnh đạo. Chúng ta không thể đạt được các mục tiêu 2030 nếu thiếu đi sự đổi
mới đột phá từ khu vực tư nhân, nhưng sự đổi mới đó sẽ vô nghĩa nếu nó hy sinh
sự bền vững dài hạn cho những hiệu quả ngắn hạn.
Tương lai của hành tinh
không được định đoạt bởi các thuật toán, mà bởi ý chí của những người vận hành
chúng.
Câu hỏi dành cho các nhà
lãnh đạo: Doanh nghiệp của bạn sẽ chọn cách nào: tận dụng
AI để tối ưu hóa lợi nhuận tức thời, hay khai phá sức mạnh của nó để kiến tạo một
di sản bền vững cho thế hệ mai sau?
Download báo cáo đầy đủ ở link ở đây
Dr. HOÀNG VĂN THƠ
Post a Comment